Efficiënt reageren op agressief gedrag van leerlingen
‘Omgaan met agressie’ behoort tot de eerste nascholingen die Vonk en Visie organiseert van bij de opstart, en deze nascholing wordt nog steeds veel gevraagd op scholen. Het is misschien jammer dat dit thema steeds meer als een nood ervaren wordt, maar het is wel heel positief dat leraren en scholen op zoek gaan naar constructieve manieren om efficiënt te reageren wanneer een leerling agressief gedrag stelt ten opzichte van de leraar. Agressie is immers vaak een roep om verbinding.
In die nascholingen laten we zien dat er verschillende soorten agressie zijn,die een verschillende aanpak vragen. Dat is vaak al nieuw voor deelnemers. Bij ‘soorten agressie’ denken de meeste mensen aan verschillende uitingsvormen van agressie, zoals verbale, fysieke en psychologische agressie. Als wij spreken over soorten agressie hebben we het echter over iets anders, namelijk over verschillende types van agressie omdat er verschillende manieren zijn waarop agressie tot stand kan komen. Die types van agressie kunnen zo fundamenteel anders zijn dat ze ook een heel andere aanpak vragen. Sterker nog, de aanpak voor de ene soort, werkt niet voor de andere soort. Of erger, het wakkert de agressie van het andere type alleen maar aan.
Daarom maken we het belangrijke onderscheid tussen frustratieagressie, instrumentele agressie, agressie door ziekte en agressie door middelenmisbruik, en laten we zien hoe telkens op een communicatieve manier zo efficiënt mogelijk kan gereageerd worden op deze soorten agressie. We richten ons daarbij vooral op het verschil tussen frustratieagressie en instrumentele agressie, waarbij ‘begrenzen’ de perfecte strategie is voor de laatste, maar olie op het vuur gooit bij de eerste (en meest voorkomende) soort agressie. Bij frustratieagressie is een doortastende aanpak van actief luisteren en begrijpen op zijn plaats, wat op zijn beurt niet geschikt is voor het manipulatieve karakter van instrumentele agressie.
Agressie kent ook een opbouw, in een viertal fases. Hoe sneller je in de opbouw van agressie kan interveniëren, hoe meer effect je interventie zal hebben. Belangrijk dus om deze fases goed te kennen, te herkennen en er meteen op te kunnen inspelen. Zeker als je agressie op een communicatieve manier wil blijven aanpakken, want dat is wel onze bedoeling.
Uit onderzoek blijkt dat er een zestal soorten strategieën zijn die mensen toepassen als ze geconfronteerd worden met conflicten en agressie. Iedereen heeft door de eigen levenservaring een voorkeursstrategie ontwikkeld. Dat betekent dat we geneigd zijn om dezelfde strategie steeds toe te passen bij om het even welke agressiesituatie. Het goede nieuws is dat mensen daardoor een strategie hebben die goed werkt bij een bepaalde soort agressie. Het slechte nieuws is dat ze die strategie ook inzetten bij de andere soorten agressie en daar vaak het tegenovergestelde effect bereiken. Al eens afgevraagd waarom een leerling veel meer in conflict lijkt te gaan bij die ene leraar, en zelden of nooit bij die andere? Dat zou wel eens met de voorkeurstrategieën van beide personen te maken kunnen hebben. Tijdens de nascholing ontdekken deelnemers via een test wat hun eigen voorkeursstrategie is. Die test geeft meteen ook weer waar de communicatieve kwaliteiten liggen, en welke strategie de moeite waard is om verder te ontwikkelen om ook met de andere vormen van agressie te kunnen omgaan.
Deze nascholing is dus geen fysieke cursus zelfverdediging. Het is een nascholing die verder bouwt op dat waar onderwijzend personeel door de band genomen erg goed in is: in communiceren. En de juiste communicatieve aanpak bij de juiste soort agressie zorgt ervoor dat de agressie vermindert en dat er geen spiraal van geweld hoeft te ontstaan. De juiste en bewuste aanpak zorgt ervoor dat de verbinding tussen leraar en leerling behouden blijft, en soms zelfs versterkt wordt. En dat is in het belang van leraar én leerling.
Maarten Van de Broek
N.B. de nascholing ‘Omgaan met agressie’ kan op scholen georganiseerd worden, maar wordt ook in ‘open aanbod’ ingericht in Gent op 15 maart 2012 en in Mol op 23 april 2012. Meer info daarover vind je hier: http://www.vonkenvisie.be/index.php?id=334
